به گزارش تحریریه، روزنامه الکترونیکی «رأی‌الیوم» در گزارشی به قلم «نجاح محمدعلی»، تحلیلگر عراقی آورده است: سؤالی که باید به‌طور پررنگ در تحلیل تحولات کنونی مطرح شود، این است که آیا بازگشت به فضای مذاکرات، رویکردی واقعی به‌سوی مهار تنش است یا اینکه روندی دیپلماتیک است که در کنار ترتیبات نظامی و امنیتی در جریان است و شاید درهای درگیری و جنگ جدید را باز کند؟

این سؤال بر این فرضیه که جنگ قطعی است یا اینکه باید با هر تحرک نظامی به‌عنوان عاملی برای حمله زودهنگام برخورد کرد، استوار نیست؛ بلکه بر ضرورت تحلیل روند سیاسی و نظامی در کنار هم، خوش‌بین نبودن به دیپلماسی و غافل نشدن از شاخص‌های خطرات احتمالی تأکید دارد.

تجربه‌های گذشته نشان داده است که وجود کانال‌های مذاکره ضرورتاً به معنای پایان دادن به آمادگی نظامی نیست. طرف‌های درگیری گاهی از دوره آتش‌بس برای سامان‌دهی برگ‌های برنده و بهبود جایگاه خود در مذاکرات و میدان نبرد استفاده می‌کنند و این موضوع به‌طور آشکار در جنگ‌های آمریکا علیه ایران دیده می‌شود.

تحولات جنوب ایران پیام‌های نظامی در بر دارد که نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت. تحولات جنوب ایران به دلیل جایگاه جغرافیایی و حساسیت راهبردی این منطقه، به‌ویژه در پیرامون جزیره قشم و تنگه هرمز، از اهمیت بالایی برخوردار است. این منطقه نقطه ارتباط امنیت نظامی با امنیت اقتصادی، انرژی و دریانوردی بین‌المللی است.

در روزهای گذشته، آمریکا به‌طور محدود پدافند هوایی و تأسیسات راداری را در جزیره قشم هدف قرار داده است. رئیس‌جمهوری آمریکا این حمله‌ها را تأیید و اعتراف کرده است که این حمله‌ها در سطح محدودی بوده‌اند. همچنین گزارش‌ها اعلام کرده‌اند که ادامه حمله به پدافند نیروی هوایی در پاسخ به حمله پهپادهای ایران به یک پایگاه نظامی در کویت صورت گرفته است.

این تحولات، تحلیلی فراتر از حمله مستقیم را ایجاب می‌کند. هدف قرار دادن سامانه‌های رهگیری و پدافند، حتی اگر محدود هم باشد، سؤال‌هایی را درباره قدرت طرف‌های درگیر در تحمیل معادلاتی جدید در میدان‌های نبرد و میزان تأثیر این حمله‌ها در محاسبات بازدارندگی مطرح می‌کند.

اما باید میان واقعیت‌های گفته‌شده و ارزیابی‌های تحلیلی تفاوت قائل شد. دلایل آشکار و کافی وجود ندارد که بتوان گفت همه حمله‌های محدود ضرورتاً مقدمه‌سازی برای حمله‌ای فراگیر هستند یا اینکه تحرکات جنوب، تنها عملیات فریبی برای پنهان کردن تحرکات نظامی در مکانی دیگر است.

با این وجود، غافل شدن از جنگ هم اشتباهی در محاسبات راهبردی خواهد بود. مذاکره ضرورتاً به معنای پایان دادن به جنگ نیست. مشکل اساسی در این موضوع نهفته است که این اعتقاد وجود دارد که ازسرگیری میانجیگری‌ها، تبادل پیام‌ها و موضع‌گیری‌های مثبت، بیانگر رسیدن به توافق است و خطرات نظامی به‌طور کلی از بین رفته‌اند.

اکنون قطر با وساطت خود میان واشنگتن و تهران، برای نزدیک‌سازی دیدگاه‌ها و جلوگیری از درگیری فراگیر تحرکاتی را آغاز کرده است و نخست‌وزیر قطر با مسئولان آمریکا روند میانجیگری را بررسی کرده است. این در حالی است که همچنان اختلاف‌های اساسی درباره محاصره، تحریم‌ها، تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای پابرجاست.

در حالی که قطر برای رسیدن به یک راه‌حل سیاسی تلاش می‌کند، فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا همچنان ادامه دارد. این موضوع ایران را در برابر معادله سختی قرار می‌دهد. مذاکره در سایه ادامه حمله‌ها، نیازمند محاسباتی متفاوت با مذاکره در شرایط آرامش است. مشکل در خود مذاکره نیست، بلکه مشکل در نبود ضمانت‌ها است.

نجاح محمدعلی نوشت: در جنگ‌های کنونی، نتایج عملیات نظامی همواره با حجم ویرانی‌ای که یک حمله به همراه دارد سنجیده نمی‌شود، بلکه گاهی هدف از حمله‌های محدود و پی‌درپی، آزمودن قدرت طرف مقابل برای پاسخ‌گویی، سنجش میزان آمادگی آن و تحمیل فرسایش سیاسی، روانی و اقتصادی بلندمدت است.

بنابراین، سؤالی که تصمیم‌گیرندگان ایران باید به آن توجه کنند، میزان خسارت‌های ناشی از حمله‌های اخیر نیست، بلکه ماهیت پیام‌هایی است که آمریکا می‌خواهد از طریق ادامه عملیات محدود، همزمان با باز بودن درهای مذاکره، به ایران برساند. این موضوع اهمیت دارد. شاید این عملیات بخشی از سیاست فشار حساب‌شده باشد و شاید هم در صورت شکست میانجیگری‌ها، گسترده‌تر شود؛ اما نباید این احتمال‌ها را پیش از آشکار شدن دلایل و شواهد، به موضوعی قطعی تبدیل کرد.

تحلیلگر عراقی افزود: ایران باید از درگیری‌های گذشته این درس را بگیرد که جداسازی روند دیپلماسی و نظامی شاید سبب اشتباهات راهبردی و هزینه‌بار شود. مذاکره نباید به منبع اطمینان سیاسی تبدیل شود. نباید اظهارات مقامات آمریکایی را بیانگر دوری از جنگ و ضمانتی دائمی برای ازسرگیری نشدن عملیات نظامی قلمداد کرد.

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهوری آمریکا، ۸ نوامبر گفت اگر مذاکرات پیشرفتی داشته باشد، ازسرگیری حمله تا حد زیادی منتفی است. اما این موضوع به شرط‌های سیاسی آمریکا بستگی دارد و تعهدی الزام‌آور برای پایان دادن به عملیات نظامی نیست.

بنابراین، باید توجه داشت که واشنگتن دو روند را با هم پیش می‌برد. از یک سو، پیام‌های مثبت ارسال می‌کند تا تهران را به ادامه مذاکره تشویق کند و از سوی دیگر، فشار نظامی و اقتصادی را به‌عنوان برگ برنده‌ای برای بهبود شرایط خود ادامه می‌دهد. خطرناک‌ترین چیزی که احتمال دارد رخ دهد، سرگرم شدن رهبران سیاسی به نتایج مذاکرات و برخورد با تحولات میدان‌های نبرد به‌عنوان رویدادهایی جدا از مذاکره است.

تحلیلگر عراقی نوشت: در برابر چنین مسائلی، مقابله با تهدیدها به مفهوم گسترش ترس و هشدارهای غیرقابل‌اطمینان میان شهروندان نیست. تأمین امنیت ملی مسئولیت نهادهای ویژه است و به اطلاعات دقیق و سازوکارهای رسمی برای مقابله با هرگونه تهدید احتمالی نیاز دارد. همچنین دفاع از تأسیسات حیاتی به آمادگی نهادها و هماهنگی میان طرف‌های مسئول نیاز دارد و باید بدون هرگونه شایعه و رفتارهای فردی باشد که شهروندان را به خطر می‌اندازد.

جنگ روانی بخشی از جنگ‌های مدرن است و گاهی انتشار اخبار تأییدنشده درباره حمله‌های زودهنگام یا تحرکات مشکوک، ابزاری برای برهم زدن ثبات جامعه و از بین بردن اعتماد به نهادها است.

ایران اکنون در برابر آزمونی دوگانه قرار گرفته است. از یک سو، قدرت این کشور برای مدیریت روند سیاسی آزموده می‌شود و از سوی دیگر، قدرت آن برای جلوگیری از فشار نظامی و تحمیل واقعیت‌ها علیه خود مورد آزمون قرار می‌گیرد.

میانجیگری قطر فرصتی است که باید از آن استفاده کرد، اما این موضوع به ضمانت‌های واقعی نیاز دارد و صرفاً اظهارات خوش‌بینانه‌ای که با محاسبات آمریکا تغییر می‌کند، سودی ندارد. آمریکا هم باید این موضوع را درک کند که ادامه حمله‌های محدود، محاصره و تهدید، همزمان با درخواست مذاکره، اعتماد مورد نیاز برای حل هر موضوعی را از بین می‌برد.

هیچ‌کس نمی‌تواند به‌طور قطعی بگوید که حمله بزرگ نزدیک است، اما قطعاً ادامه حمله به توان دفاعی ایران، همزمان با مذاکرات بی‌نتیجه، مستلزم بالاترین سطح احتیاط راهبردی است.

مذاکره گاهی مانع جنگ می‌شود و گاهی هم راهی برای حل یک تنش تاریخی خواهد شد، اما شرط موفقیت مذاکرات این است که ایران تنها طرفی نباشد که از آن درخواست امتیاز می‌شود و میز گفت‌وگوها به محلی برای دستیابی به امتیازهایی تبدیل نشود که آمریکا با فشار نظامی نتوانسته است به آن‌ها دست یابد.

در سیاست، مذاکره با دشمن مشکل نیست، بلکه مشکل در این است که وارد مذاکراتی شوی که ندانی دشمن از تو چه می‌خواهد، چه چیزی می‌توانی بدهی و درباره چه چیزی نباید هرگز امتیاز بدهی.

اکنون ایران باید با چشم باز مذاکره کند، تحولات را به‌طور دقیق تحلیل کند و میان تمایل آمریکا برای مذاکره و آمادگی این کشور برای چشم‌پوشی از ابزارهای فشار دچار اشتباه نشود.

پایان/